Patilerle İlgili

Evcillesme ve YUPPI Kedilerin Gen Haritasi Aciklandi !!

Evcillesme, cokca evcillestirme olarak ifade edilir. Bu ifade, insanin diger turler uzerinde baskin oldugunu vurgulayan bir tanimdir. Halbuki, her kedi besleyen bilir ki, bir kedi cani ne isterse onu yapar, bu sizi anlamadigindan degil, isine gelmediyse cok da sizi kaale almadigindandir.

Do I ever care?

What?

(Yazi uzun olmus, siz kacmadan bu kampanyaya bir destek alayim: https://www.change.org/p/martin-schulz-reject-the-proposal-contained-in-the-draft-of-the-eu-animal-health-law-that-defines-stray-domestic-animals-as-wild-animals  Tesekkur ederiz.)

Sokak hayvanlarinin, ozellikle sokak kopeklerinin kisirlastirilmasi, asilanmasi ile ilgili olarak mahallemde bir projede gonulluyum. Insanlarla konustugumda sokak kopekleri icin; `onlar evcil degil, onlar vahsi hayvanlar, ormana birakin, hayvanlar yasar’ ya da kediler icin ‘kediyi eve niye hapsediyorsun, dogal ortami doga ortami’,  yani kendisi minyatur bir citaymiscasina yorumlar duyma firsatim oldu.

Vahsi ?

Vahsi sokak kopegi, insan figurleri arasinda uyumakta, Italya

Oncelikle, evcillesme sadece hayvanlara ozgu degildir, tarimda kullandigimiz bitkiler de evcillestirilmistir. Evcillesme ve evrim birbiriyle ilgilidir ve bu konudaki basucu kaynaklarindan ilki, tabii ki Darwin’e ait Hayvanlarin ve Bitkilerin Evcillesme Sonucu Farklilasmasi ve digeri de Jared Diomand’a ait Tufek, Mikrop ve Celik .

Evcil hayvan nasil tanimlanmaktadir? Evcillesme, bir hayvanin nesiller boyunca genetiginin degismesi, bunun sonucunda vahsi atalarina gore davranissal, fizyolojik farkliliklar gostermesi ve insanla birlikta yasamaya adaptasyon saglamasi demektir. Bu tanim, 1984te yapilmis bir tanim, ve dusunun ki, genetikle ilgili calismalar 2000lerin basinda hiz kazandi.

Bu tanim geregi, sokakta yasayan bir kopekle, evde yasayan bir kopek arasinda evcillesme acisindan bir fark yoktur. Fakat sokaktaki hayvanin saldirganligi, yasadigi cevrede maruz kaldigi stres faktorleri sebebiyle olusmaktadir. Yani, Turkiyede sokakta yasayan, yasamak zorunda kalan kopekler, `vahsi kopek` degildir, evcillerdir. Yapilan son arastirmalara gore, tum kopeklerin atasi kurttur. Evcillesen kurt, kopege donusmus ve sonrasinda kopek yetistiriciler farkli kopek irklarini melezleyerek uretmislerdir.  Fakat bazi lisanlarda mesela Turkce’de veya Ispanyolca’da ‘domestication’ ve ‘taming’ sozleri,  evcillesme olarak  kullanilmaktadir.

http://instagram.com/p/xJLzodPAFc/?modal=truemononoke

Peki, bunun sonucunda neler olmaktadir? Evcil hayvan niyetine, zenginlerce somurulen kaplanlari, citalari duymadiysaniz; benden duyun. Onlarin tasmali fotolarini gorenler `aa, bak evcil kaplan` demektedir. Ortada google var; ama bir gariplik oldugunu fark etmeyebilirler diye; anlayis gostermek lazim. Bir kaplan `tame` edilerek, yani elektrik verilerek, cezalandirilarak, kafasinda sert cisimler parcalanarak, korkuyla insana itaat eder vaziyete getirilebilir, ki boyle hayvanlar maalesef ureyememektedir, diyelim ki cocugu oldu, o kaplan yavrusunu dogal ortamina biraktiginizda sizi tanimaz. Genetik, nesil, mutasyon iste burada (domestication) isin icindedir.

Peki bazi hayvanlar evcillesmisken, neden digerleri vahsi; kac tane evcil hayvan ve bitki var, zorla evcillesme olur mu, ya kediler?

Bazi hayvanlar kesinlikle evcil sayilirken; fil, bal arisi, meyve sinegi, bazi ordekler gibi hayvanlarin evcilligi konusu muallaktadir. Ama evcil olarak kabul edilen 28 tane hayvan vardir, en azindan benim okudugum kaynaklara gore.

En once evcillestirilen hayvan; kopektir. Kopegin evcillesmesi, insanlarin tarima ve yerlesik duzene gecisinden oncedir. Kopek, yaklasik 12 bin yil once evcillesmistir; kediyse bazi kaynaklara gore 9000, bazilarina gore 5000 yil once. Tavsansa, maalesef cook yillar sonra, Papanin birisi, bu hayvani balik gibi yiyebilirsiniz dediginde evcillestirilmistir. Yabani turu, evcilindan fazladir. Tarimdan once ve tarimdan sonra evcillesme bu hayvanlarin yemek yeme metabolizmalarini etkilemistir.

Evcil olan bir cok hayvanin, sansliysa vahsi atalari da aramizda yasamaktadir. Kopek, koyun, tavuk, kaz, ordek, at, esek, mink, kedi, bizon evcil turler arasindayken, Zebra asla evcillesmemis, evcillestirilememistir.

Evcil bitkiler: bugday, arpa, portakal, limon, greyfurt, seftali, pirinc, mercimek, fasulye, kavun, cilek,uzum, aycicegi, domates, havuc, patates…. ve diger yediklerimiz diyebiliriz. Bitkilerin de yabanileri hala bulunmaktadir; ic anadoluda yasayanlar armudun vahsisine ahlat der.

Zorla evcillesme olur mu? Olmaz. Ama cok zorlarsak, hatta ben olsem, deney devam etse , o zaman da mi olmaz? O zaman olur. En azindan gri tilkilerin evcillesme deneyi aynen boyle olmus.  Dmitri Belyaev, evcillesen turlerin evcillesmesinde, hayvanlarin buyuklugunden ya da fiziksel ozelliklerinden ziyade, uysalliga ve ehlillestirmeye yatkinliginin, yani davranis bicimlerinin daha etkili oldugunu dusunmus. 1950lerin sonunda da 60 yil suren ve hala  Lyudmila Trut tarafindan surdurulen bir deneyi baslatmis. Nerede baslatmis? Rusya’da. Ruslar bir donem genetik calismalari yasaklamis ve bu calismalari yapanlarin bir kismini da idam etmis, ki bunlara Dmitri’nin kardesi de dahil. Fakat Dmitri calismalarindan vazgecmemis ama genetik yerine hayvan fizyolojisi ismini vererek calismalara devam etmis. Bu calismalar sonucunda evcillesen tilkilerin, Darwin’inde calismasinda belirttigi gibi fenotiplerinin birbirine benzemesi ve vahsi akrabalarindan ayrismasi gorulmus. Evcillesen tilkiler, insanlardan daha az korkan, kivrik kuyruklu, dusuk kulakli gorunume ve davranislara sahip olmuslar. Gunumuze kadar devam eden bu deneylerde kullanilan tilkilerin simdilerde genetik arastirmalari da yapilmakta. Kan, gozyasi, entrika dolu bu deneylerde maalesef tilki secimi, Rusya’da bulunan tilki ciftliklerinden yapilmis. Tilki ciftlikleri, hayvanlarin rasgele hapsedildigi ve kurkleri icin esaret altinda tutulduklari ve sonucta canli canli elektrik verilerek olduruldukleri yerler. Eger ki tilkiler, evcillesmeye musait olmayacak sekilde davraniyorlarsa, ciftlestirilmeyip bu iskence odalarina birakiliyorlar, geri kalanlar uretiliyor ve hatta maalesef pet tilkiler olarak satislari yapilabiliyor…Lyudmila Trut, isinde en kotu tarafin evcillemeyecek hayvanlarin bu ciftliklere geri birakilmak zorunda olmasini soylemis.

Hala kurk giyen var ?? 80li yillarda tukenmemis mi, o nesil? :O

Hala kurk giyen var ?? 80li yillarda tukenmemis mi, o nesil? :O

KEDILER KEDILER KEDILERRRR…. Onlarsiz bir hayat asla ve naslaa !

Totoro2catbus Miyazaki The Kedici :)

Totoro2catbus Miyazaki The Kedici 🙂

Kasim 2014’te evcil kedilerin gen haritasi ilk defa, bilim adamlari tarafindan aciklandi. Genlerini sevdigim pisiler… Kediler, diger hayvanlardan farkli olarak yaygin kaniya gore dogal seleksiyon sonucu yani islerine geldigi icin insanlarla yasamaya baslamis ve evcillesmislerdir. Esasen yari evcillesmislerdir; kediler hala daha yabani turlerle ciftlesebilir ve bazi yabani kedi turleriyle, evcilleri tiplerine bakip da ayirdetmek zordur.

Islerine gelmesi, kurtlardan farkli olarak soyle aciklaniyor. Kurtlar ve insanlar, 12.000 yil oncesinde bazi bizon turlerini avlayarak beslenmekteydi. Iki turun de sosyolojik yapisi birbirine benzemekteydi. Iste erkek avlanmakta, disi karar mekanizmasinda 2.sirada olmakta, yani aile yapilari olmakla birlikte, ailede hiyerarsileri vardi. Ve de ayni zamanda, yavrularina ailenin tum bireyleri bakmakta, aile icinde sosyalken, disariya karsi supheciydiler. Velhasil, gel zaman git zaman, bu iki tur av seciminde rakip olmanin islerine gelmedigini fark edip, isbirligine giristiler. Kurtlar insanlara koruma saglarken, insanlar da gelistirdikleri aletler sayesinde kurtlara tek baslarina avlandiklari zamandan daha fazla av sagladilar. Bizon harici, mamut vs. Bu arada kurtlarin yetistirdigi insan cocuklari hakkindaki rivayetler ve minik kurt yavrucaklarina insanlarin sahip cikmasi konusundaki efsaneler de gercekmis.

Kopekler daha tarim baslamamisken insanlarla yakinlasmisken, tabii ki zekicanlar , kediler, tarim basladiginda insanlara yaklasmislar, insanlarin pisirdiklerini kapip; sonra ormanda, alanlarda kendi aralarinda takilmaya devam etmisler. Bu arada, avci kedicikler tarim mahsullerine zarar veren hayvanlari ve bocekleri de aperatif olarak goturduklerinden ve coook cok sevimli olduklarindan insanlar onlari etraflarinda kabullenmisler. Kediler ve kopekler hakkinda evcillesme ile ilgili ortaya yeni yeni arastirmalar cikmakta. Bu anlattiklarim da her an degisebilir..

Kedi gen haritasini aciklayan calisma Wes Warren ve efsane Stephen J. O’Brien ve de bir cok bilimsel organizasyonun katkisiyla gerceklestiriliyor. Makale yazarlari, makalenin abstracti ile esit yer kapliyor, o derece cok kurum var isin icinde…

http://www.pnas.org/content/111/48/17230.abstract makalenin ozetine buradan ulasabilirsiniz.

Bu calismada, arastirmacilar vahsi kedilerin, evcil kedilerin ve kopeklerin gen haritalarini birbirleriyle karsilastiriyorlar. Evcillesmeyle ilgili olasi genleri ortaya cikariyorlar. Bu calismada , evcil kedilerin vahsi akrabalarindan farkli olan 5 onemli kromozom bolgesi ve alakali 12 gen tespit ediliyor. Evcillesmenin, birden fazla gende olusan mutasyonlar sonucu oldugu ortaya cikiyor. Evcillesmenin, birden fazla gendeki mutasyon sonucu ortaya ciktigini baska bilim adamlari tavsanlarla ilgili olarak yaptigi calismalarda da yine 2014 senesinde ortaya cikarmislar. Kedilerle ilgili yapilan arastirmanin sonucunda, kediler evcillesirken hafiza, ogrenme, odul-ceza ayrimi, korku ile ilgili genlerinde mutasyonlar oldugu sonucuna varilmis. Ayni zamanda, evcillesme sendromu ile ilgili teorinin yani evcillesen turlerin embriyo olusumu sirasinda gelisen sinir hucrelerinin ve hucreler arasindaki baglantilarin, vahsi akrabalarina gore farklilastigi teorisinin dogru oldugu bulunmus. Uzun lafin kisasi, evcillesme ile ilgili gen degisikliklerinin bir cogu sinir sistemini etkileyen hucrelerde olmakta. Bununla birlikte, tuy uzunlugu, rengi, pati desenleri gibi dis gorunumle ilgili degisiklilklere neden oldugu gen tespit edilmis. Yani bu da farkli irklardan once, evcillesme esnasinda sekilsel genlerin calismaya baslamasi demek.

Kedilerin gen haritasini dolasmak isterseniz, buyurun, GARFIELD: http://hgwdev-ss.dobzhanskycenter.org/cgi-bin/hgGateway

  • Kediler, tum etciller arasinda isitme araligi en genis olan canlilardir. Avlarinin, ultrasonik iletisimlerini ve hareketlerini anlarlar. Isitmeye ozgu, 6 adet genleri vardir . CIA ne olabilir? Cat Intelligence Service
  • Kediler, etciller arasinda ultra etcillerdir. (hypercarnivore) Yani besinlerinin %70ini  protein olusturmak zorundadir. Evet, evet kopeklerden fazla.
Yarasin, kaplanima :) Bu canlarin nesli tukenmekte hizla... Sirke gitmeyin, eziyet etmeyin! Gitmezsiniz zaten siz !

Yarasin, kaplanima 🙂 Bu canlarin nesli tukenmekte hizla… Sirke gitmeyin, eziyet etmeyin! Gitmezsiniz zaten siz !

  • Kediler, bazi yag asitlerini sentezleyemezler. Bu nedenle, bilim adamlari bu yag asitlerini elde etme yontemlerini hala arastirmaktadir.Ozellikle arachidonic asit var ki, sorma gitsin. Efsane!
  • Evet, kediler doymus yag asidi yuksek yemekleri yemektedir; ki onlarin yediginin yarisini insan yese kalp krizi gecirmesi gerekir. Gel gor ki, kedilerin plazmasinda bu yag asitlerinin etkisine rastlanmamistir.
  • Kopeklerde koku almayla ilgili 800den fazla gen varken, kediciklerde bu 600 civarindadir. Evet, kopekler koku olayini asmislar. Ve fakat kediler, deli gibi feromonlari anlayabilir. Sadece kendilerine ait olanlari degil, diger turlerinkini de… Baska kediyi mi sevdin, hic sansin yok, dostum!

cat-flehming

Evcillestirmeden basladim, kedinin genleriyle bitirdim. Bu konulardaki arastirmalar halen devam etmekte, ben de onlari takipteyim. Bu arada, bu kampanyaya bir imza lutfen: https://www.change.org/p/martin-schulz-reject-the-proposal-contained-in-the-draft-of-the-eu-animal-health-law-that-defines-stray-domestic-animals-as-wild-animals

Gorusmek uzere,

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

w

Connecting to %s